Slimme logistiek

De eerste achttien gemeenten in ons land hebben, samen met luchthaven Schiphol, sinds 1 januari 2025 zero-emissiezones (ZE-zones) ingevoerd voor vracht- en bestelauto’s. In de komende jaren sluiten naar verwachting nog zo’n tien gemeenten aan en gaan meer voertuigen onder de toegangsregels vallen. De ZE-zones dragen bij aan schonere steden en duurzame logistiek. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan inzicht: hoe ontwikkelen de logistieke stromen zich in deze zones? Welke trends zijn zichtbaar in voertuigcategorieën? En: neemt het aandeel schone voertuigen daadwerkelijk toe? DMI en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) organiseerden op 25 maart vanuit de Uitvoeringsagenda Zero-emissie zones (UAZ) gezamenlijk een kennissessie over datagedreven monitoring. De UAZ is een landelijk akkoord tussen overheden, brancheorganisaties en milieuorganisaties. Het bevat uniforme afspraken, landelijke ontheffingen en overgangsregelingen voor de uitstootvrije zones die sinds 1 januari 2025 in tientallen Nederlandse steden voor bestel- en vrachtauto’s gelden. Zo’n veertig aanwezigen van gemeenten, kennisinstellingen, brancheorganisaties, bedrijven en medeoverheden leerden meer over hoe datagedreven monitoring van ZE-zones ook inzichten biedt voor breder beleid voor stadslogistiek. Verkrijgen van inzicht in logistieke stromen Job Kemperman, adviseur duurzame mobiliteit, opende namens de UAZ de sessie en gaf een toelichting op de uitvoeringsagenda. Daarin ligt de focus onder andere op het ontwikkelen van nieuwe logistieke concepten. Dat kan onder meer door het verkrijgen van inzicht in logistieke stromen en samenwerking in de keten. Ook is hierin vastgelegd dat elke vier maanden kennis wordt gedeeld over slimme stadslogistiek. Terugblik op 2025 Thomas Otterman, project- en programmamanager in de fysieke leefomgeving, en Luuk Meijer, projectmanager duurzame logistiek en mobiliteit, gaven namens het Samenwerkingsproject Expertpool Stadslogistiek (SPES) een terugblik op 2025. SPES is een initiatief dat gemeenten met concrete tools en kennis ondersteunt bij de voorbereiding en invoering van ZE-Zones. Ook werkt SPES aan een landelijk systeem voor monitoring van ZE‑zones om zo de effecten ervan op ondernemers inzichtelijk te maken. Tijdens de presentatie lichtten Thomas en Luuk toe hoe zij een brede set aan indicatoren gebruikten. Daaronder data van de Rijksdienst Wegverkeer (RDW), gemeentelijke ANPR‑data (Automatic Number Plate Recognition), vrijstellingen, waarschuwingsbrieven en boetes. Ingroei schonere zero-emissievoertuigen Hoewel individuele ondernemers niet worden gevolgd, geven trends en kengetallen op macroniveau wel een betrouwbaar beeld. Zo laat monitoring een duidelijke afname van Euro 4‑voertuigen (voertuigen die voldoen aan de emissienorm in de Europese richtlijn 98/69/EC) zien en een geleidelijke komst van schonere zero‑emissievoertuigen. Dat gebeurt vooral bij de categorie lichte bedrijfsauto’s. Bij de categorie ‘zware bedrijfsauto’s’ worden Euro 4-voertuigen vaak vervangen door schonere Euro 5- en Euro 6-voertuigen. Aan het begin van het jaar was het nog zoeken naar de juiste indicatoren. Maar nadat daarover in de loop van het jaar meer duidelijk werd, groeide de monitoring uit tot een gestroomlijnd proces voor data‑aanlevering en analyse. Monitoring ZE‑zones in de praktijk Michiel de Voogd, beleidsmedewerker luchtkwaliteit, liet namens de gemeente Tilburg zien hoe monitoring zich bij een middelgrote gemeente ontwikkelt. Vanaf 2020 voert de gemeente wagenparkscans uit op basis van RDW‑data. Deze informatie is later aangevuld met data van vrachtvoertuigen, van scanauto’s in de ZE-zone en van ANPR‑metingen. Sinds 2025 beschikt Tilburg over vaste camera’s van leverancier Brickyard en maakt de gemeente gebruik van een monitor. Deze geeft inzicht in aantallen en herkomst van voertuigen, naleving van de ZE-zone en specifieke overtredingen. Dat gebaseerd op de data van alle camera’s in de ZE-zone. Monitoring brengt in beeld op welke fysieke plekken het goed gaat en waar ruimte is voor verbetering. De gemeente Tilburg gebruikt de resultaten uit de monitor gericht als input voor beleid. Maar ook voor gerichte communicatie naar- en ondersteuning van ondernemers.

In het straatbeeld van elke Nederlandse stad rijdt en stopt een stoet aan voertuigen die niet altijd voorkomen in de plannen van gemeenten: bestelbusjes van monteurs, vrachtwagens met horecabevoorrading, pakketbezorgers en onderhoudsploegen. Data ervan wordt bijna nooit meegenomen in de ruimtelijke puzzel. Een nieuw, door DMI geïnitieerd rekenmodel geeft dat inzicht wel.