Tijdens het Geospatial World Forum eind april in de RAI stond onder meer de vraag centraal hoe we complexe systemen begrijpelijker en beter bestuurbaar maken met data. Zo ging het ook over ons watersysteem. Jonas van Schrojenstein Lantman gaf namens Nelen & Schuurmans een inkijkje in hoe hun platform Rana Water Intelligence voorziet in een beter digitaal zicht. “We maken wateranalyses toegankelijk voor iedereen en bouwen tegelijkertijd een geschiedenis op van alles wat we doen.”

 “We gaan het hebben over toegankelijke wateranalyses”, begint Van Schrojenstein Lantman zijn presentatie. “Niet alleen in Nederland, maar zeker ook elders in de wereld is er behoefte aan een beter inzicht in de werking van watersystemen.” Klimaatverandering en verstedelijking zorgen ervoor dat de druk daarop toeneemt. Dat terwijl de kennis om die systemen goed te analyseren vaak bij een relatief kleine groep specialisten ligt. “Met een veranderende arbeidsmarkt dreigen expertise en ervaring te verdwijnen, terwijl de behoefte eraan alleen maar groeit.” Die smalle basis maakt organisaties kwetsbaar. Besluitvorming blijft zo afhankelijk van een beperkt aantal experts.

Van rapport naar interactief inzicht

In veel gevallen verloopt een wateranalyse nu nog volgens een vrij traditioneel proces. Een gemeente stelt een vraag, een adviesbureau voert een analyse uit en levert een rapport op. Van Schrojenstein Lantman schetst het beeld: “Een gemeente wil bijvoorbeeld weten wat er gebeurt bij een extreme bui met zeventig millimeter neerslag. Dan gaat een consultant aan de slag, verzorgt berekeningen en maakt een rapport. Maar als de vraag daarna verandert — wat als het 90 millimeter wordt? — dan moet je eigenlijk weer van voren af aan beginnen. Nieuwe berekeningen en een nieuw rapport kunnen dan zomaar zes maanden duren. Dat mechanisme werkt vertragend, terwijl de ontwikkelingen juist steeds sneller gaan.”

Rana probeert dat proces te verkorten door analyses toegankelijker en interactiever te maken. In plaats van statische rapporten biedt het platform een webomgeving waarin gebruikers zelf scenario’s kunnen bekijken én berekenen. “Het is geen noodzaak meer om een consultant in te huren voor een eerste inzicht of om een extra of nieuw scenario te berekenen op basis van een al eerder gemaakt model”, zegt Van Schrojenstein Lantman. “Je kunt zelf een analyse draaien en direct zien wat er gebeurt.”

Van experttool naar breed inzetbaar platform

De kern van Rana ligt in een combinatie van een webplatform en een meer technische desktopomgeving. Die tweedeling is bewust gekozen. “Met het webplatform maken we wateranalyses toegankelijk voor beleidsmakers en projectleiders”, legt hij uit. “Voor de technische mensen is er nog steeds een desktopomgeving waarin ze alles tot in detail kunnen analyseren.” Van beleidsmedewerker tot specialist, verschillende type gebruikers kunnen zo met hetzelfde systeem werken. Het webplatform biedt eenvoudige interfaces terwijl de onderliggende modellen en berekeningen complexer zijn. Een belangrijk kenmerk is transparantie. Het platform slaat niet alleen resultaten op, maar ook de volledige workflow erachter. “We slaan niet alleen alle data op die in de analyse is gebruikt, maar ook elke stap die is genomen”, zegt Van Schrojenstein Lantman. “Dus als je een jaar later wilt weten hoe een analyse tot stand kwam, kun je dat gewoon terugzien.”

Transparantie als nieuwe standaard

Over transparantie gesproken: volgens Van Schrojenstein Lantman is dat een van de belangrijkste veranderingen in hoe organisaties met data omgaan. “Het gaat er niet alleen om dat je een analyse uitvoert en een rapport oplevert. Het gaat er ook om dat je de data inzichtelijk maakt voor de klant, zodat ze zelf begrijpen wat er gebeurt. Je kunt namelijk data over de schutting gooien en zeggen: ‘hier is een onleesbare Excel, succes ermee.’ Maar daar heeft niemand iets aan. Gebruikers moeten zelf door data en modellen kunnen navigeren. Je moet het zo aanbieden dat mensen er gewoon in kunnen klikken en begrijpen wat er gebeurt, zonder dat ze eerst een cursus moeten volgen. Sommigen vinden die transparantie heel fijn. Anderen moeten even wennen aan het idee dat alles wat je doet zichtbaar is.”

Minder afhankelijk van externe partijen

Met Rana worden organisaties minder afhankelijk van externe partijen. “Nu maken partijen zich vaak volledig afhankelijk van een adviesbureau”, zegt Van Schrojenstein Lantman. “Maar daardoor hebben ze zelf weinig zicht op wat er gebeurt.” Met Rana verschuift dat eigenaarschap. “De data, modellen en analyseresultaten zijn eigendom van de organisatie zelf. Zij beheren die informatie en kunnen er zelf mee aan de slag.” Dat sluit aan bij bredere principes zoals FAIR-data: Findable, Accessible, Interoperable, Reusable. Deze spelen ook in het DMI-ecosysteem een belangrijke rol. Van Schrojenstein Lantman: “Het idee is dat je transparant bent in wat je doet en zelf regie hebt op de kennis en het inzicht van het watersysteem waar je verantwoordelijk voor bent.”  

Sneller inspelen op verandering

Snelheid is een belangrijk voordeel van deze manier van werken. Omdat modellen en data beschikbaar blijven, kunnen organisaties nieuwe vragen veel sneller beantwoorden. “Als er al een model ligt, kun je heel makkelijk een nieuwe berekening doen”, legt Van Schrojenstein Lantman uit. “Bij een andere neerslagintensiteit kun je de berekeningen aanpassen en kijken wat er gebeurt. We verwachten dat projecten hierdoor van zes maanden naar twee maanden doorlooptijd kunnen gaan.” Die versnelling is volgens hem noodzakelijk. “De buitenwereld verandert steeds sneller. Daar wil je ook sneller op kunnen reageren.”

De rol van AI: kansen en beperkingen

Kunstmatige intelligentie speelt ook een rol in de ontwikkeling van Rana. Maar Van Schrojenstein Lantman blijft daar nuchter over. “AI gaat in de komende tijd zeker een grotere rol spelen. Maar er is één ding dat hetzelfde blijft: garbage in is garbage out.” Met andere woorden: zonder goede data heeft AI weinig waarde. In de watersector is dat extra relevant, omdat er relatief weinig historische data beschikbaar is over extreme gebeurtenissen zoals overstromingen. “Waar ga je het op trainen? We hebben in Nederland gelukkig nog maar weinig echte overstromingen gehad.” Daarom ziet hij vooral kansen in het combineren van simulaties en AI. Door veel scenario’s door te rekenen, ontstaat alsnog trainingsdata. “Je kunt heel veel what-if-simulaties doen en die gebruiken om AI te trainen. Op basis daarvan kun je uiteindelijk sneller voorspellingen doen. Daarnaast kan AI helpen om gebruikers te ondersteunen bij analyses. Je kan AI laten leren van eerdere analyses. En suggesties laten doen voor nieuwe studies.”

Een andere manier van werken

Rana is daarmee niet alleen een technische oplossing, maar stimuleert ook vooral een andere manier van werken. Van Schrojenstein Lantman tot slot: “Met Rana willen we wateranalyses toegankelijk maken voor iedereen en tegelijkertijd een geschiedenis opbouwen van wat we hebben gedaan. In een tijd waarin waterbeheer steeds complexer en urgenter wordt, is dat misschien wel net zo belangrijk als de technologie zelf.”