Wie wil bouwen, verduurzamen of nieuwe bedrijvigheid mogelijk maken, krijgt vroeg of laat te maken met de grenzen van het elektriciteitsnet. Maar welke informatie is beschikbaar, wie beschikt daarover en hoe kunnen betrokken partijen die informatie beter benutten? Tijdens een Rondetafel over Energie op 21 oktober verkenden publieke en private partijen hoe betere samenwerking en gegevensuitwisseling kunnen helpen om de uitdagingen rondom energie en gebiedsontwikkeling aan te pakken.

Bij gebiedsontwikkeling gaat het tegenwoordig al snel over energie. Is er voldoende netcapaciteit voor een nieuwe woonwijk? Kan een bestaande aansluiting worden uitgebreid? Hoe gaan we om met pieken en dalen op het elektriciteitsnet? Om dergelijke vragen goed te kunnen beantwoorden, is veel informatie nodig. Die informatie is er deels wel, maar blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig vindbaar, beschikbaar of uitwisselbaar.

Het Normo faciliteert een deel van de gegevensuitwisseling in de Nederlandse energiesector. Deze centrale gegevensuitwisselingsentiteit zorgt voor afspraken over een veilige en betrouwbare uitwisseling van gegevens. Toch is lang niet alle relevante informatie ontsloten. Dat heeft ook te maken met de complexiteit van het energie-ecosysteem, waarin uiteenlopende publieke en private partijen een rol spelen. Denk aan netbeheerders, energieleveranciers, meetbedrijven, gemeenten, projectontwikkelaars, bedrijven en woningcorporaties. Iedere partij beschikt over een stukje van de puzzel, maar heeft tegelijkertijd ook informatie van anderen nodig.

Drie tools om de energiedatapuzzel te leggen

Om de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen deze partijen te verbeteren, werkt DMI samen met DEI aan de DMI Energiescan-blauwdruk. Deze bestaat uit drie samenhangende tools die inzichtelijk maken welke partijen betrokken zijn bij een gebiedsontwikkeling, welke informatie zij nodig hebben en kunnen leveren en hoe de onderlinge gegevensuitwisseling kan worden verbeterd.

DEI sprak hiervoor met zestien organisaties, waaronder netbeheerders Enexis en Stedin, verschillende gemeenten, Het Normo, VNG, Netbeheer Nederland, woningcorporaties en marktpartijen uit de energiesector. De inzichten uit deze gesprekken zijn vertaald naar drie praktische hulpmiddelen:

• Ecosysteem Canvas: brengt vanuit een gemeenschappelijk doel de betrokken partijen, hun rollen, belangen, beschikbare informatie en informatiebehoeften in beeld.
• Informatienetwerk: maakt inzichtelijk welke informatie tussen partijen wordt uitgewisseld of uitgewisseld zou moeten worden.
• Navigator: biedt partijen praktisch handelingsperspectief. Welke stappen moet je zetten, met wie moet je contact opnemen en welke informatie lever je aan of ontvang je?

De drie tools vormen samen de DMI Energiescan-blauwdruk. Tijdens de Rondetafel kregen betrokken partijen de gelegenheid om de eerste opzet te bekijken, ermee te werken en vanuit hun eigen praktijkervaring aan te geven waar verdere aanscherping nodig is.

Vanuit verschillende perspectieven dezelfde uitdagingen

In kleine groepen gingen de deelnemers aan de slag met een leeg Ecosysteem Canvas. Iedere groep kreeg een andere praktijksituatie voorgelegd: een fictieve nieuwe wijk in Amsterdam, een dorp dat zelf met de energievraagstukken aan de slag ging, bedrijven op een nieuw bedrijventerrein en een gemeente. Vanuit drie vragen onderzochten zij de onderlinge verhoudingen: wat is het gemeenschappelijke belang, wat is het eigen belang en wat kan iedere partij bijdragen?

Ondanks de verschillende perspectieven kwamen opvallend veel dezelfde uitdagingen naar voren. De beschikbare netcapaciteit sluit niet altijd aan op de toekomstige energievraag. Gemeenten moeten verschillende maatschappelijke opgaven realiseren, terwijl de energievoorziening nog te vaak pas in een later stadium van de planvorming aandacht krijgt. En bedrijven hebben behoefte aan zekerheid: wanneer zij vandaag investeren in hun energievoorziening, willen ze weten waar ze op langere termijn aan toe zijn.

Een belangrijke constatering was dat iedere partij informatie van anderen nodig heeft, maar zelf ook waardevolle gegevens kan inbrengen. Zo beschikt een netbeheerder over kennis van het betreffende netgebied, heeft een gemeente inzicht in de ontwikkelingen binnen wijken en kan een gebiedsontwikkelaar beschikken over praktijkgegevens uit eerdere netneutrale wijken. Juist door die kennis en informatie bij elkaar te brengen, ontstaat een completer beeld van de mogelijkheden en beperkingen.

De opbrengst: meer aandacht voor context, veiligheid en beheer

De gesprekken leverden concrete aandachtspunten op voor de verdere ontwikkeling van de drie tools. Zo werd duidelijk dat het onderscheid tussen bestaande bouw en nieuwbouw nadrukkelijker terug moet komen. De informatiebehoefte en de betrokken partijen kunnen immers sterk verschillen. Dit onderscheid kan bijvoorbeeld een plek krijgen in de stappen die de Navigator gebruikers laat doorlopen.

Ook de veilige uitwisseling van bedrijfsgegevens vraagt om extra aandacht. Ondernemers op een nieuw bedrijventerrein beschikken bijvoorbeeld over concurrentiegevoelige informatie, zoals groeiplannen en verwachte energieverbruiken. Die gegevens zijn relevant voor de energieplanning, maar worden niet zonder meer gedeeld. Tijdens de rondetafel werd onder meer het concept van een data safe house genoemd als mogelijke manier om gevoelige informatie onder passende voorwaarden beschikbaar te maken.

Daarnaast werd gewezen op de samenhang met bestaande initiatieven en voorzieningen voor energiedata en gegevensuitwisseling. De meerwaarde van de DMI-tools moet duidelijk zijn en aansluiten op wat er al beschikbaar is. Ook is het belangrijk dat de tools flexibel genoeg zijn om mee te bewegen met de praktijk: afhankelijk van de gebiedsontwikkeling kunnen andere partijen en informatiebehoeften relevant worden.

Tot slot is er nog een organisatorische vraag: wie wordt verantwoordelijk voor het beheer van de tools en voor het actueel en betrouwbaar houden van de informatie? Ook hierover is verdere afstemming met betrokken partijen nodig.

Vertrouwen als basis voor het delen van data

De Rondetafel maakte duidelijk dat de behoefte aan betere informatie-uitwisseling breed wordt herkend. Tegelijkertijd is het delen van data niet vanzelfsprekend. Partijen moeten erop kunnen vertrouwen dat informatie zorgvuldig en veilig wordt gebruikt. Transparantie over belangen, rollen en afspraken is daarbij essentieel.

Een ander belangrijk inzicht is dat de uitdaging niet alleen zit in het beschikbaar krijgen van energiedata, maar vooral ook in het vertalen daarvan naar bruikbare informatie voor gebiedsontwikkeling. Gemeenten en ontwikkelaars hebben behoefte aan concreet handelingsperspectief: wat kan waar, wanneer en onder welke voorwaarden worden ontwikkeld? Dat vraagt om een betere aansluiting tussen hun informatiebehoefte en de gegevens die netbeheerders en andere betrokken partijen kunnen leveren.

De DMI Energiescan-tools zijn daarbij geen doel op zich, maar een middel om samenwerking te vergemakkelijken en de juiste informatie op het juiste moment bij elkaar te brengen. De opbrengsten van de Rondetafel bieden waardevolle aanknopingspunten om de concrete informatiebehoeften verder te verkennen en te bepalen welke ondersteuning daarbij nodig is.

DMI gaat met de betrokken partijen in gesprek over een passend vervolg. Want de energievraagstukken bij gebiedsontwikkeling vragen niet alleen om meer data, maar vooral om partijen die hun kennis en informatie beter met elkaar weten te verbinden.