Hoe krijg je bedrijven zover dat ze samen met overheden investeren in oplossingen voor de stad? Die vraag kreeg de gemeente Almere dinsdag van Japanse bezoekers op het TeamNL/DMI-paviljoen tijdens Smart City World Expo & Congress in Barcelona. Het laat zien wat het Nederlandse ecosysteem bijzonder maakt. Toch kijken wij minstens zo nieuwsgierig over de grens.

Met de opening van de beurs op dinsdag verandert de Fira voor drie dagen in een toneel voor internationale kruisbestuiving voor stedelijke innovatie. Bezoekers uit 138 landen ontmoeten elkaar tijdens demonstraties, presentaties en gesprekken. Van Europese steden en delegaties uit Azië en Amerika tot kleine techbedrijven en grote spelers in mobiliteit, energie en digitalisering.

Ook bij het Nederlandse paviljoen was het de hele dag druk, met bezoeken van verschillende buitenlandse delegaties. Wat opvalt, is dat het paviljoen zich steeds meer presenteert als één netwerk van samenwerkende overheden, bedrijven en kennisinstellingen. “Nederland heeft als geheel toepassingen ontwikkeld die ook elders nadrukkelijk interesse wekken”, benadrukte Caspar de Jonge, programmamanager van het DMI-ecosysteem, bij de opening van het paviljoen.

Samen investeren werkt

Dat is onder andere te zien bij het consortium DRO-DMI, waarbinnen de gemeenten Amsterdam en Almere, Groningen Bereikbaar en bedrijven Goudappel, Technolution, Vianova en AMS institute digitale oplossingen voor slimmer gebruik van de openbare ruimte ontwikkelen. Denk aan opgaven op het gebied van verkeersmanagement, toegankelijkheid en vervoersarmoede, waarbij mensen problemen ondervinden bij het reizen naar werk of opleiding.

Volgens Gerry de Koning van de gemeente Almere was de Japanse delegatie vooral benieuwd hoe Nederlandse overheden en bedrijven samen investeren. “Gebruikelijk is toch dat een overheid iets vraagt en de markt iets levert.” Binnen DRO-DMI nemen partijen juist gezamenlijk een opdracht aan. Gemeenten en bedrijven investeren zelf, in aanvulling op de bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds.

“Schaalbaarheid wordt nu makkelijker. Omdat je al samenwerkt met drie verschillende gemeenten, heb je het op zo’n manier in elkaar gezet dat het eigenlijk past op iedere gemeente”, vertelde De Koning. Zo worden oplossingen vanaf het begin geschikt gemaakt voor gebruik in meerdere steden. Dat maakt het voor bedrijven veel interessanter om mee te investeren.

In Almere maakt dat het verschil. De gemeente kreeg beter zicht op mensen die moeilijk kunnen fietsen, lopen of reizen. Ook bleek dat het schrappen van een dure buslijn vijftien bewoners hun verbinding met het werk zou kosten. Waar normaal aan schrappen wordt gedacht, besloot Almere de bus juist vaker te laten rijden. “Dat trekt juist meer reizigers, waardoor de lijnkosten per reiziger dalen en ook bewoners zonder auto geholpen zijn.”

De Nederlandse samenwerking maakt indruk op Matthew Owen. Als directeur van het wereldwijd actieve Intelligent Community Forum brengt hij steden en regio’s bij elkaar om kennis uit te wisselen. In een op de beursvloer opgenomen aflevering van DMI Doet sprak hij met Caspar de Jonge en presentator Jan-Willem Wesselink over succesvolle innovatie-ecosystemen.

“We brachten eerder een internationale delegatie naar Limburg en Eindhoven om bedrijven en ecosystemen te bezoeken”, vertelde Owen. De bezoekers waren onder de indruk van de manier waarop kennisinstellingen, bedrijven en steden elkaar daar versterken. “Iedereen vroeg mij wanneer de volgende reis naar Nederland zou plaatsvinden.”

Ook vanuit Zuid-Europa klinkt waardering. Nancy Alonistioti van de Universiteit van Athene vertelde in een eerdere DMI Doet-aflevering al dat ze bewondert hoe partijen in Nederland data uit verschillende bronnen weten te verbinden. “Ze hebben de versnippering van diensten en datastromen weten aan te pakken. Dat is heel belangrijk om slimme toepassingen te ontwikkelen en besluiten te nemen waar je echt iets mee kunt.”

“Dit is de toekomst”

En wat kunnen wij van het buitenland leren? Niek Hendriks, innovatiemanager van Alkmaar, sprak daarover in de podcast met Alan Murphy van Smart Dublin. Dublin is geïnteresseerd in de Nederlandse fietsinfrastructuur. “Fietsen zit bij jullie in het DNA”, stelde Murphy. Hendriks kijkt op zijn beurt naar Dublin, waar vier gemeenten gezamenlijk aan mobiliteitsvraagstukken werken. Hij wil vooral leren hoe ze dat organisatorisch voor elkaar krijgen. “Als niemand er voortdurend aan trekt, ontstaat samenwerking alleen bij toeval”, aldus Murphy.

Ook Nederlandse bedrijven kijken verder dan de eigen landsgrenzen. Lotte Engels helpt vanuit het Nederlandse ambassadenetwerk in Spanje al zo’n tien edities lang Nederlandse bedrijven, waaronder DMI-deelnemers, aan internationale contacten. “Je kunt niet zomaar kopiëren wat je in Nederland hebt gedaan en dat naar Spanje brengen”, vertelde Engels. Bestuurlijke verhoudingen en cultuur verschillen, waardoor de juiste lokale partners belangrijk zijn. “We proberen namens deze bedrijven bepaalde deuren te openen die normaal gesproken gesloten zouden blijven.”

Voor Jeroen Steenbakkers van DMI-deelnemer Argaleo zijn Spaanse partijen die werken aan digitale tweelingen voor vitale infrastructuur en veiligheid interessant. Ook Max Rijnierse van Geonovum is geïnteresseerd in Spaanse modellen, onder andere voor natuurbrandrisico’s. In de podcast van DMI Doet vertelde Alonistioti hoe Griekenland AI gebruikt om natuurbranden sneller te ontdekken en de verspreiding ervan te voorspellen. “Wat je in Griekenland ziet, is jullie toekomst”, waarschuwde ze.

Steenbakkers erkent dat de Expo nuttig blijft om bestaande relaties te onderhouden of te versterken. Dat was ook te zien bij Citymaker van Berend Hoffman, waar naast geïnteresseerden uit Luxemburg ook Nederlandse partijen als TNO en de gemeente Den Bosch langskwamen.

Nieuwe Europese samenwerking

Er is mogelijk een nieuwe samenwerking op Europees niveau op komst. Zo wordt vanuit de Nederlandse City Deal Over AI gewerkt aan een Europese variant, waarin steden en regio’s gezamenlijk aan verantwoorde AI-toepassingen kunnen werken en kennis uitwisselen. Donderdag 5 november valt het formele besluit over dit voorstel. Bij groen licht gaat de samenwerking in januari 2027 van start.

Ook dichter bij huis werd, bij de opening van het Nederlandse paviljoen, een nieuw initiatief gelanceerd: de European Urban Transition Experience, op 3 februari 2027 in de Jaarbeurs Utrecht. Dit Europese evenement brengt overheden, kennispartijen en bedrijven bij elkaar rondom opgaven als woningbouw, energietransitie en klimaatbestendigheid. Oftewel, verder bouwen aan internationale verbinding en inzichten. Voor in de agenda dus!