De koffers zijn nog niet ingepakt voor de terugreis, maar de agenda’s staan nu al vol met nieuwe afspraken. Het gezamenlijke event van BABLE Smart Cities en DMI èn drie dagen Smart City Expo in Barcelona boden een kweekvijver voor nieuwe inzichten en samenwerking. Nederlandse overheden en bedrijven lieten hun gedeelde oplossingen zien, bestaande contacten kregen een vervolg en de Europese City Deal Over AI komt van de grond. Deelnemers weten bovendien beter wat ze komen halen èn brengen. Hoe krijgt dat buiten de beursvloer een vervolg?

Wie door de beurshallen van de Fira loopt, maakt een reis langs landen en bedrijven. Van paviljoens uit Argentinië, Japan en België tot die van Europese steden en technologiereuzen als Microsoft, Google en NVIDIA. Vele duizenden bezoekers trekken langs demonstraties, presentaties en bovenal gelikte paviljoens.

Temidden van die dynamiek heeft het Nederlandse paviljoen een opvallend eigen karakter. Waar veel landen afzonderlijke bedrijven of overheden presenteren, laten Nederlandse gemeenten, kennisinstellingen en bedrijven hier vooral zien wat ze samen ontwikkelen. Het publiek-private karakter voert daarin de boventoon. “De verschillende partijen zoeken elkaar steeds meer op”, vertellen Niels van de Graaf en Erik-Jan van Alten van technologiebedrijf IMAGEM.

Relaties leven steeds meer op

“Relaties die we jaren geleden al zijn aangegaan, zien we steeds meer opleven”, zegt Caspar de Jonge, programmamanager van het DMI-ecosysteem, op het Nederlandse paviljoen. Volgens hem heeft Nederland inmiddels methoden ontwikkeld die ook internationaal interessant zijn. “We zijn exportland van allerlei toepassingen.” Hij wijst op oplossingen waarmee steden bijvoorbeeld hun ruimte, mobiliteit en energievoorziening slimmer kunnen organiseren.

Lotte Engels ziet de verandering van dichtbij. Zij bezoekt de beurs al elf jaar vanuit het Nederlandse ambassadenetwerk in Spanje. “In de eerste jaren ging het er vooral om Nederlandse partijen bij elkaar te brengen. Inmiddels zit er veel meer inhoudelijke samenhang in”, vertelt ze. Volgens haar speelt DMI daarin een belangrijke rol als verbinder van inhoudelijke en strategische samenwerkingen.

Ook Henk Vonk van de gemeente Zwolle merkt dat Nederlandse deelnemers met steeds concretere projecten naar Barcelona komen. “We stellen vragen gerichter en kunnen oplossingen beter duiden.” Door elkaar keer op keer te blijven zien, kennen de betrokken partijen elkaar ook beter. Ze weten inmiddels beter welke kennis en partners ze nodig hebben om projecten verder te brengen.

Zwolle laat zelf zien wat dat oplevert. Binnen een DMI-werkgroep met zeven andere gemeenten werkt de stad aan een digitale omgeving voor gebiedsontwikkeling. Voor nieuwbouwgebied Vechtrand worden onder meer Citymaker, rekenmodellen en AI-agents gecombineerd. Daarmee wil Zwolle sneller onderzoeken wat ontwerpkeuzes betekenen voor bijvoorbeeld water, mobiliteit en de inrichting van een gebied.

Ook nieuwkomers vinden hun weg naar Barcelona. Joost van der Geest van de gemeente Helmond bezoekt de beurs voor het eerst. Hij houdt zich bezig met gebiedsontwikkeling en ontdekt toepassingen waarmee gemeenten complexe keuzes beter kunnen onderbouwen. Ook legde hij nieuwe contacten met TNO en leerde hij collega’s uit Eindhoven beter kennen. “Het werk moet slimmer, sneller en integraler”, stelt hij. Hij neemt dan ook volop nieuwe ideeën en inzichten mee naar Helmond.

Een beurs met meerdere functies

De kracht van dit bijzondere event in Barcelona is dat deelnemers er met verschillende behoeften rondlopen. Technologiebedrijf IMAGEM zoekt vooral contact met Nederlandse gemeenten, terwijl DMI-deelnemer Argaleo, ontwikkelaar van digitale tweelingen, Europese technologiepartners zoekt. Vanuit de NBSO brengt Engels juist Nederlandse en Spaanse ondernemingen met elkaar in contact.

Jan-Willem Wesselink van ELBAREC loopt hier vooral met twee taken rond. Als host van de podcast *DMI Doet* ontvangt hij Nederlandse en buitenlandse bestuurders, onderzoekers en bedrijven op het paviljoen. Daarnaast werkt hij aan een Europees vervolg op de Nederlandse City Deal Over AI, waarvoor hij contacten legt met steden en organisaties uit verschillende landen.

“Zo’n beurs is heel efficiënt en effectief”, zegt Wesselink. “Anders moet je de hele wereld overvliegen om iedereen bij elkaar te krijgen.” Hij merkt daarbij ook cultuurverschillen. Nederlanders zoeken vaak naar consensus, terwijl de Franse delegatie volgens hem juist meer de discussie opzoekt. Dat levert verschillende manieren van samenwerken op, die internationaal goed op elkaar moeten worden afgestemd.

Die internationale contacten krijgen inmiddels een concreet vervolg. De Nederlandse City Deal Over AI krijgt een Europese variant, nadat het voorstel daarvoor donderdag groen licht heeft gekregen. Daarmee kunnen steden en regio’s uit verschillende landen nauwer samenwerken aan verantwoorde AI-toepassingen en kennis uitwisselen.

Maatschappelijke impact

Ook de beurs zelf verandert. Lydia Stulen, innovatieadviseur bij de gemeente Utrecht, bezocht het congres tien jaar geleden en is er nu opnieuw. Ze ziet minder nadruk op technologie an sich en meer aandacht voor maatschappelijke impact en het organiseren van innovatie. Niet alleen op het Nederlandse paviljoen, maar op de hele beurs.

Dat kwam woensdag ook naar voren in een aflevering van *DMI Doet*. Külle Tärnov van het FinEst Centre for Smart Cities in Tallinn vertelde hoe haar organisatie innovatie aanpakt. “We vragen steden eerst wat hun echte uitdagingen zijn waarvoor oplossingen nodig zijn”, zei ze tegen host Wesselink. Pas daarna zoeken onderzoekers en bedrijven naar mogelijkheden om die problemen aan te pakken.

Justine Donia Nota van DMI-deelnemer TNO herkent dat. “Veel gemeenten en bedrijven zeggen: ik wil een digitale tweeling. Dan vragen wij: waarom wil je die?” Zo’n digitaal model kan helpen om de gevolgen van keuzes voor woningbouw, verkeer, energie en groen in samenhang te onderzoeken. Maar het begint met duidelijkheid over welk probleem een gemeente wil oplossen.

Meer gemeenten aan boord

De groei van het Nederlandse ecosysteem roept een nieuwe vraag op: hoe kunnen ook partijen buiten het ecosysteem op deze golf meevaren? Volgens Wesselink komen vooral de koplopers naar Barcelona. Kennis en toepassingen vinden hun weg naar Nederlandse gemeenten, maar nog lang niet overal. Juist daar ligt volgens hem de volgende opgave.

Paul Baak van databedrijf Analyze vraagt zich af wie daarin het voortouw neemt. Er zijn al veel standaarden, instrumenten en mogelijkheden om met data anders naar stedelijke opgaven te kijken. “Maar wie is de regisseur van dit alles?” En hoe krijgen overheden en bedrijven meer gemeenten mee, die uiteindelijk zelf bepalen of ze met de beschikbare mogelijkheden aan de slag gaan?

Want veel gemeenten worstelen met de vraag hoe ze digitale middelen een vaste plek geven bij het aanpakken van hun opgaven. Stulen merkt dat het in Utrecht lastig blijft om meer ambtenaren met digitale tweelingen te laten werken. Ook rondom AI ziet ze uitdagingen. Bedrijven en inwoners experimenteren volop, terwijl gemeenten nog zoeken naar manieren om de technologie verantwoord in hun werk te gebruiken.

“Hopelijk zijn er volgend jaar nog meer gemeenten aanwezig”, zeggen Van de Graaf en Van Alten van IMAGEM. Ook andere deelnemers kijken al vooruit. Wat Engels betreft mogen de Nederlandse toepassingen en de bedrijven erachter nog meer opvallen. Vonk hoopt dat het de komende jaren nog duidelijker wordt hoe de verschillende Nederlandse toepassingen elkaar aanvullen.

Wesselink kijkt vooral verder dan de beursvloer: “De kennis, contacten en oplossingen die hier ontstaan, moeten uiteindelijk ook meer gemeenten en bedrijven bereiken. Zo kan de energie uit Barcelona zich verspreiden naar steden die deze week niet aan tafel zaten.”